تامین مالی جمعی چیست؟ راهنمای کامل کرادفاندینگ در بورس ایران
تامین مالی جمعی یا Crowdfunding یکی از نوینترین روشهای جذب سرمایه در جهان است که در سالهای اخیر در بازار سرمایه ایران نیز جایگاه ویژهای پیدا کرده است. در این روش، سرمایه موردنیاز یک طرح یا پروژه از طریق مشارکت تعداد زیادی سرمایهگذار تامین میشود.
در این مقاله از مجله آموزشی نگرش معامله گر به طور جامع به بررسی مفهوم تامین مالی جمعی، سازوکار آن در بورس ایران، انواع کرادفاندینگ، مزایا و معایب آن و نقش سکوهای دارای مجوز میپردازیم.
تامین مالی جمعی به چه معناست؟
تامین مالی جمعی (Crowdfunding) به فرآیند جمعآوری منابع مالی برای یک پروژه، کسبوکار یا فعالیت مشخص از طریق مشارکت تعداد زیادی سرمایهگذار گفته میشود.
این واژه از ترکیب دو کلمه تشکیل شده است:
- Crowd به معنای جمع یا جمعیت
- Funding به معنای تامین مالی
در واقع به جای آنکه یک بانک یا سرمایهگذار بزرگ کل سرمایه پروژه را تامین کند، افراد زیادی با مبالغ کوچک در تامین مالی مشارکت میکنند.
نکته مهم این است که تامین مالی جمعی تنها محدود به فعالیتهای اقتصادی نیست؛ پروژههای خیرخواهانه، اجتماعی، دانشبنیان، استارتاپی و حتی حوزههایی مانند زیستفناوری، فینتک، اینترنت اشیا، گردشگری، سلامت و آموزش نیز میتوانند از این روش استفاده کنند.
تامین مالی جمعی در بورس چگونه انجام میشود؟
در ایران، تامین مالی جمعی تحت نظارت بازار سرمایه و از طریق سکوهای دارای مجوز انجام میشود. این سکوها زیر نظر فرابورس ایران فعالیت میکنند.
در این فرآیند:
- یک شرکت یا متقاضی برای تامین سرمایه طرح خود اقدام میکند.
- طرح در سکوی تامین مالی جمعی منتشر میشود.
- سرمایهگذاران پس از بررسی اطلاعات، در طرح مشارکت میکنند.
- در صورت تکمیل مبلغ هدف، سرمایه به متقاضی پرداخت میشود.
- در غیر این صورت، مبالغ به سرمایهگذاران بازگردانده میشود.
گاهی مدل «همه یا هیچ» اجرا میشود؛ یعنی اگر حداقل سرمایه تعیینشده جمع نشود، کل مبالغ عودت داده خواهد شد.
اصطلاحات مهم در تامین مالی جمعی
برای درک بهتر سازوکار کرادفاندینگ، آشنایی با چند اصطلاح ضروری است:
عامل
شخص حقوقی دارای مجوز که فرآیند تامین مالی جمعی را برای متقاضی مدیریت میکند.
متقاضی
شرکتی که برای اجرای یک طرح یا پروژه به دنبال جذب سرمایه است.
طرح
پروژه یا فعالیت مشخصی که برای آن سرمایه جمعآوری میشود.
گواهی شراکت
اوراق بهاداری الکترونیکی که نشاندهنده میزان مشارکت سرمایهگذار در طرح است.
سکوی تامین مالی جمعی چیست؟
سکوی تامین مالی جمعی (Crowdfunding Platform) یک وبسایت یا سامانه آنلاین است که به عنوان واسطه بین سرمایهگذار و سرمایهپذیر عمل میکند.
وظایف سکو شامل موارد زیر است:
- معرفی و بررسی اولیه طرحها
- انتشار اطلاعات پروژه
- جمعآوری سرمایه
- مدیریت فرآیند تامین مالی
- نظارت بر اجرای تعهدات
ویژگی مهم این سکوها این است که خودشان تصمیمگیرنده سرمایهگذاری نیستند؛ بلکه سرمایهگذار پس از بررسی اطلاعات، انتخاب نهایی را انجام میدهد.
طبق مقررات، مجوز فعالیت این سکوها توسط فرابورس ایران صادر میشود.
انواع تامین مالی جمعی
تامین مالی جمعی به چهار دسته اصلی تقسیم میشود:
1. تامین مالی مبتنی بر اهدا
در این روش، افراد با هدف حمایت اجتماعی یا خیرخواهانه مشارکت میکنند و انتظار بازگشت مالی ندارند. ممکن است صرفاً پاداش نمادین دریافت کنند.
مناسب برای:
- پروژههای خیریه
- فعالیتهای اجتماعی
- امور عامالمنفعه
2. تامین مالی مبتنی بر پاداش
در این مدل، سرمایهگذار در ازای مشارکت خود، محصول یا خدمتی دریافت میکند. این روش بیشتر برای پروژههای خلاقانه کاربرد دارد.
مثال:
- پیشخرید آلبوم موسیقی
- حمایت از تولید یک محصول نوآورانه
3. تامین مالی مبتنی بر سهام
در این روش، سرمایهگذاران در ازای تامین سرمایه، بخشی از سهام شرکت را دریافت میکنند.
ویژگیها:
- امکان دریافت سود
- احتمال حق رأی
- ریسک بالاتر
- بازده بالقوه بیشتر
4. تامین مالی مبتنی بر قرض (وام)
در این مدل، سرمایهگذاران به پروژه وام میدهند و اصل سرمایه به همراه سود مشخص در سررسید بازپرداخت میشود.
مزیت این روش:
- درآمد مشخص
- ساختار مشابه سپرده بانکی
- شفافیت بیشتر
مزایا و معایب تامین مالی جمعی
| مزایای تامین مالی جمعی | معایب و ریسکهای تامین مالی جمعی |
|---|---|
| امکان تامین مالی برای شرکتهای کوچک و استارتاپها | احتمال شکست پروژه و از دست رفتن سرمایه |
| هزینه کمتر نسبت به روشهای سنتی تامین مالی | نقدشوندگی پایین سرمایهگذاری تا پایان دوره |
| سرعت بالاتر جذب سرمایه | پیچیدگیهای حقوقی و مقرراتی |
| بازدهی بالقوه بیشتر نسبت به سپرده بانکی | نیاز به مدیریت و نظارت دقیق بر اجرای طرح |
| شفافیت و نظارت نهادهای بازار سرمایه | امکان کپی شدن ایده یا افزایش رقابت |
| کاهش تمرکز ریسک و توزیع سرمایه | ریسکهای عملیاتی و اجرایی پروژه |
| دسترسی آسان سرمایهگذاران به فرصتهای سرمایهگذاری | عدم تضمین سود در برخی مدلها |
جمعبندی
تامین مالی جمعی یکی از روشهای نوین و کارآمد تامین سرمایه در بازار مالی امروز است. این روش با ایجاد بستری شفاف و قانونمند، امکان مشارکت سرمایهگذاران خرد در پروژههای مختلف را فراهم کرده است.
اگرچه کرادفاندینگ میتواند بازدهی جذابی ایجاد کند، اما مانند هر ابزار مالی دیگر نیازمند تحلیل، بررسی ریسک و انتخاب آگاهانه است.
سوالات متداول
آیا تامین مالی جمعی در ایران قانونی است؟
بله. تامین مالی جمعی در ایران تحت نظارت بازار سرمایه انجام میشود و سکوهای فعال در این حوزه باید از فرابورس ایران مجوز رسمی دریافت کنند. بنابراین سرمایهگذاری در پلتفرمهای دارای مجوز، در چارچوب قوانین بازار سرمایه انجام میشود.
حداقل سرمایه لازم برای مشارکت در تامین مالی جمعی چقدر است؟
حداقل مبلغ سرمایهگذاری بسته به هر طرح متفاوت است و توسط سکوی تامین مالی تعیین میشود. معمولاً این مبلغ بهگونهای تنظیم میشود که سرمایهگذاران خرد نیز بتوانند در پروژهها مشارکت داشته باشند.
آیا سود تامین مالی جمعی تضمینشده است؟
در اغلب مدلها، سود تضمینشده نیست و بازدهی به عملکرد پروژه بستگی دارد. با این حال، در برخی طرحهای مبتنی بر بدهی (وام)، نرخ سود مشخص و زمانبندی بازپرداخت از قبل تعیین میشود.
اگر پروژه به هدف تامین سرمایه نرسد چه اتفاقی میافتد؟
در صورتی که کل سرمایه موردنیاز در بازه زمانی مشخص جمعآوری نشود، معمولاً مبالغ پرداختی به حساب سرمایهگذاران بازگردانده میشود. در برخی مدلها نیز حداقل سرمایه تعیین میشود که اگر به آن میزان برسد، تامین مالی انجام خواهد شد.
